Waarom voel ik me schuldig als ik voor mezelf kies?
Je weet eigenlijk heel goed wat je wilt. Je wilt nee zeggen tegen die afspraak. Je wilt niet wéér degene zijn die alles regelt. Je wilt een andere keuze maken dan je ouders van je verwachten. Misschien wil je minder werken, een relatie beëindigen, voor jezelf beginnen of simpelweg eens zeggen: dit wil ik niet.
En toch doe je het niet, want zodra je voor jezelf kiest, komt dat vervelende gevoel om de hoek kijken: schuldgevoel.
Waarom voel ik me zo schuldig als ik voor mezelf kies?
Die vraag krijg ik regelmatig in mijn praktijk. En het interessante is: dat schuldgevoel betekent lang niet altijd dat je iets verkeerd doet. Soms betekent het juist dat je iets nieuws doet.
Voor de één is een grens stellen vrij eenvoudig: Nee, dat lukt me niet.
Punt.
Voor een ander begint daarna een compleet gesprek in het eigen hoofd.
Had ik niet gewoon ja moeten zeggen?
Nu stel ik haar teleur.
Hij heeft al zoveel aan zijn hoofd.
Straks vindt ze me egoïstisch.
Ach, ik kan het eigenlijk ook best even doen.
En voordat je het weet, heb je je grens alweer ingetrokken. Wanneer je dit herkent, kun je natuurlijk oefenen met vaker nee zeggen. Maar ik vind een andere vraag veel interessanter:
Waarom is het voor jou zo moeilijk om nee te zeggen?
Misschien heb je ooit geleerd dat voor jezelf kiezen niet veilig was. We leren als kind niet alleen praten, fietsen en onze veters strikken. We leren ook hoe we ons moeten gedragen om erbij te horen.
Misschien groeide jij op in een gezin waarin je moeder veel zorg nodig had. Waar je vader hard werkte en je hem vooral niet tot last wilde zijn. Waar ruzie was en jij degene werd die de sfeer probeerde goed te houden. Of waar simpelweg de ongeschreven regel gold dat je voor elkaar klaarstaat. Daar hoeft nooit iemand letterlijk tegen je gezegd te hebben: “Jij moet voor anderen zorgen”.
Een kind voelt feilloos aan wat er nodig is om verbonden te blijven met zijn gezin. Dus misschien werd jij degene die hielp. Die zich aanpaste. Die sterk was. Die geen gedoe veroorzaakte. Die verantwoordelijkheid nam. Die eerst keek wat een ander nodig had en daarna pas, als daar nog ruimte voor was, naar zichzelf.
Wat je toen hielp, kan jaren later een patroon zijn geworden.
Vanuit systemisch perspectief zijn we diep verbonden met het gezin en de familie waarin we geboren zijn. Die familieloyaliteit kan veel kracht geven. Maar ze kan er ook voor zorgen dat je onbewust dingen blijft doen die allang niet meer bij jouw volwassen leven passen.
Misschien mocht jij thuis niet zeuren en vind je het daarom nog steeds moeilijk om hulp te vragen. Misschien was hard werken vanzelfsprekend en voelt een middag nietsdoen bijna ongemakkelijk. Misschien zorgde jouw moeder altijd voor iedereen en voelt het egoïstisch wanneer jij dat níét doet. Of misschien ben jij de eerste in je familie die een heel andere weg kiest.
Dan kan voor jezelf kiezen onverwacht ingewikkeld voelen. Niet omdat jouw keuze verkeerd is, maar omdat je beweegt ten opzichte van het systeem waar je bij hoort.
Je schuldgevoel is niet automatisch een teken dat je fout zit. We zijn geneigd schuldgevoel te zien als bewijs: Ik voel me schuldig, dus blijkbaar doe ik iets verkeerd.
Maar draai hem eens om.
Misschien voel je je schuldig omdat je iets anders doet.
Je zegt nee waar je vroeger ja zei. Je laat een verantwoordelijkheid liggen die je altijd automatisch oppakte. Je laat iemand zelf oplossen wat je vroeger voor diegene oploste. Je kiest voor jezelf, terwijl je gewend bent eerst rekening te houden met iedereen om je heen.
Dat kan ongemakkelijk voelen.
Sterker nog: het kan in eerste instantie zelfs makkelijker voelen om terug te gaan naar je oude patroon. Daar weet je tenslotte precies hoe het werkt. Een vraag die ik in mijn systemische coaching regelmatig stel, is:
Is dit eigenlijk wel van jou?
Ben jij verantwoordelijk voor de teleurstelling van je moeder? Moet jij ervoor zorgen dat je partner nooit verdrietig is? Is het jouw taak om de sfeer op je werk goed te houden? Moet jij beschikbaar zijn omdat iemand anders jou nodig heeft?
We kunnen ontzettend veel dragen wat oorspronkelijk helemaal niet bij ons hoort. En vaak zijn we daar zó aan gewend geraakt dat we het niet eens meer als dragen ervaren. Totdat we het proberen neer te leggen. En dan komt het schuldgevoel.
Je eigen leven leven vraagt soms dat je iemand teleurstelt. Dat klinkt misschien hard, maar het is bijna niet te voorkomen. Als jij werkelijk gaat onderzoeken wat jij wilt, zullen jouw keuzes niet altijd overeenkomen met wat anderen graag van jou zouden willen.
En dat mag.
Een ander mag teleurgesteld zijn. Een ander mag jouw keuze niet begrijpen. Een ander mag vinden dat jij het anders zou moeten doen.
Voor jezelf kiezen hoeft niet te betekenen dat je minder van anderen houdt. Soms betekent het juist dat je stopt met jezelf verlaten om bij een ander te kunnen blijven. En ja, dat kan in het begin schuldgevoel geven. Maar misschien is dat schuldgevoel deze keer geen teken dat je terug moet. Misschien is het een teken dat je eindelijk een andere kant op beweegt.
Herken je jezelf hierin?
In mijn systemische coaching kijken we niet alleen naar waar je nu tegenaan loopt, maar ook naar wat daaronder ligt. Welke patronen heb je meegenomen uit je familiesysteem? Welke verantwoordelijkheden draag je die misschien niet van jou zijn? En wat heb jij nodig om meer je eigen plek in te nemen? Stuur me gerust een berichtje als je hiermee aan de slag wilt.
