Waarom voel ik me schuldig als ik voor mezelf kies?

Je weet eigenlijk heel goed wat je wilt. Je wilt nee zeggen tegen die afspraak. Je wilt niet wéér degene zijn die alles regelt. Misschien wil je minder werken, een relatie beëindigen, voor jezelf beginnen of simpelweg eens zeggen: dit wil ik niet.

En toch doe je het niet. Want zodra je voor jezelf kiest, komt dat vervelende gevoel om de hoek kijken: schuldgevoel. Die vraag krijg ik regelmatig in mijn praktijk. En het interessante is: schuldgevoel als je voor jezelf kiest betekent lang niet altijd dat je iets verkeerd doet. Soms betekent het juist dat je iets nieuws doet.

Het gesprek in je hoofd na een nee

Voor de één is een grens stellen vrij eenvoudig. Nee, dat lukt me niet. Punt.

Voor een ander begint daarna een compleet gesprek in het eigen hoofd. Had ik niet gewoon ja moeten zeggen? Nu stel ik haar teleur. Straks vindt ze me egoïstisch. Ach, ik kan het eigenlijk ook best even doen. En voordat je het weet, heb je je grens alweer ingetrokken.

Je kunt natuurlijk oefenen met vaker nee zeggen. Maar ik vind een andere vraag veel interessanter: waarom is het voor jóú zo moeilijk?

Waar komt schuldgevoel vandaan?

Misschien heb je ooit geleerd dat voor jezelf kiezen niet veilig was. Als kind leren we niet alleen praten, fietsen en onze veters strikken. We leren ook hoe we ons moeten gedragen om erbij te horen.

Misschien groeide jij op in een gezin waarin je moeder veel zorg nodig had. Waar je vader hard werkte en je hem vooral niet tot last wilde zijn. Waar ruzie was en jij de sfeer probeerde goed te houden. Of waar de ongeschreven regel gold dat je voor elkaar klaarstaat. Niemand hoeft ooit letterlijk gezegd te hebben: jij moet voor anderen zorgen.

Een kind voelt feilloos aan wat er nodig is om verbonden te blijven met het gezin. Dus misschien werd jij degene die hielp. Die zich aanpaste, sterk was en geen gedoe veroorzaakte. Die eerst keek wat een ander nodig had, en daarna pas naar zichzelf. Wat je toen hielp, kan jaren later een patroon zijn geworden.

Familieloyaliteit: je beweegt ten opzichte van je systeem

Vanuit systemisch perspectief zijn we diep verbonden met het gezin en de familie waarin we geboren zijn. Die familieloyaliteit kan veel kracht geven. Maar ze kan er ook voor zorgen dat je onbewust dingen blijft doen die allang niet meer bij jouw volwassen leven passen.

Misschien mocht jij thuis niet zeuren en vind je het daarom nog steeds moeilijk om hulp te vragen. Misschien voelt een middag nietsdoen bijna ongemakkelijk. Of ben jij de eerste in je familie die een heel andere weg kiest. Dan kan voor jezelf kiezen onverwacht ingewikkeld voelen. Niet omdat jouw keuze verkeerd is, maar omdat je beweegt ten opzichte van het systeem waar je bij hoort.

Schuldgevoel is geen bewijs dat je fout zit

We zijn geneigd schuldgevoel te zien als bewijs: ik voel me schuldig, dus ik doe iets verkeerd. Draai hem eens om. Misschien voel je je schuldig omdat je iets ánders doet.

Je zegt nee waar je vroeger ja zei. Je laat een verantwoordelijkheid liggen die je altijd automatisch oppakte. Dat kan ongemakkelijk voelen. Sterker nog, teruggaan naar je oude patroon voelt in eerste instantie vaak makkelijker. Daar weet je tenslotte precies hoe het werkt.

Is dit eigenlijk wel van jou?

Dat is een vraag die ik in mijn systemische coaching vaak stel. Ben jij verantwoordelijk voor de teleurstelling van je moeder? Moet jij ervoor zorgen dat je partner nooit verdrietig is? Is het jouw taak om de sfeer op je werk goed te houden?

We kunnen ontzettend veel dragen wat oorspronkelijk helemaal niet bij ons hoort. Vaak zijn we er zó aan gewend dat we het niet eens meer als dragen ervaren. Totdat we het proberen neer te leggen. En dan komt het schuldgevoel.

Voor jezelf kiezen mag iemand teleurstellen

Je eigen leven leven vraagt soms dat je iemand teleurstelt. Dat klinkt hard, maar het is bijna niet te voorkomen. Als jij onderzoekt wat jij wilt, zullen jouw keuzes niet altijd overeenkomen met wat anderen van je willen. En dat mag.

Voor jezelf kiezen betekent niet dat je minder van anderen houdt. Soms betekent het juist dat je stopt met jezelf verlaten om bij een ander te kunnen blijven. Misschien is dat schuldgevoel deze keer geen teken dat je terug moet. Misschien is het een teken dat je eindelijk een andere kant op beweegt.