Sommigen zeggen: ‘Laat het verleden rusten.’ Maar zolang trauma onzichtbaar voortleeft, is het verleden springlevend: in gedrag, relaties en zelfs in het lichaam, stellen Mathilda van den Hof en Jolanda Tijmstra met het oog op de Wereld Suïcide Preventie Week, die tot en met 14 september duurt.
Opiniestiek geschreven door Jolanda Tijmstra coach, PRI-therapeut, spreker en auteur Mathilda van den Hof coach en auteur
Mathilda’s moeder was twaalf maanden oud toen haar ouders werden afgevoerd en vermoord in het nazi-concentratiekamp Sobibor. Een oplettende buurvrouw redde haar leven, maar niet het gevoel van veiligheid. Jolanda’s moeder heeft de armen van haar vader, een verzetsman, nooit gevoeld. Hij werd zeven weken voor haar geboorte gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte. Er werd thuis niet over gesproken, maar het verlies hing als een schaduw over het gezin.
Oorlog, verlies, emotionele verwaarlozing: ze laten hun sporen niet alleen achter bij wie het meemaakt, maar ook bij hun kinderen en kleinkinderen. Een ouder die zelf is opgegroeid met emotionele afstand, draagt die afstand vaak onbewust over. Niet uit onwil, maar omdat nabijheid nooit geleerd is. Kinderen spiegelen niet alleen gedrag, maar ook afweer. In veel gezinnen wordt trauma nooit uitgesproken, maar wel gevoeld.
Van 8 tot en met 14 september is het Wereld Suïcide Preventie Week. In Nederland overlijden jaarlijks meer dan 1850 mensen door suïcide – gemiddeld vijf per dag, waarvan 28 jongeren per maand. Achter deze cijfers schuilt groot psychisch lijden. Eén oorzaak blijft echter hardnekkig onderbelicht: vroegkinderlijk trauma. Het sluipt stilletjes door generaties heen, vaak onzichtbaar, maar niet onschadelijk.
De eerste erfenis die een kind krijgt, is die van een ouder met onverwerkte pijn.
Recent onderzoek uit Nieuw-Zeeland benadrukt dat trauma niet alleen psychologische gevolgen heeft, maar ook biologische. Het laat sporen achter in het lichaam. Het verandert niet de genen zelf, maar wel hoe ze werken. Het is alsof er aantekeningen bij het DNA worden gezet die bepalen hoe gevoelens en ontwikkeling verlopen. Het goede nieuws: deze aantekening kunnen worden herschreven.
Vorming van het zenuwstelsel
De eerste duizend dagen zijn cruciaal voor de vorming van het zenuwstelsel. Onveiligheid, verlies of emotionele verwaarlozing zetten zich vast in het lichaam en beïnvloeden vaak levenslang gedrag. Kinderen die langdurig op te jonge leeftijd in opvang verblijven of emotionele afwezigheid, afwijzing of overprikkeling ervaren, ontwikkelen strategieën om te overleven: zich afsluiten, pleasen of voortijdig de controle nemen.
Wat aanvankelijk bescherming bood, wordt later vaak een bron van spanning, angst of zelfveroordeling. Dergelijke patronen verhogen de kans op depressie en suïcidaal gedrag. Psychologe Ingeborg Bosch schrijft in De onschuldige gevangene (2007) dat kinderen drie basisbehoeften hebben: aanwezigheid, responsiviteit (de mate waarin een ouder reageert op een kind) en empathie. Die kwaliteiten ontstaan niet vanzelf. Ze worden pas toegankelijk als een ouder bereid is de eigen innerlijke pijn te erkennen en te helen.
Gevormd door afweer en trauma
Sommigen zeggen: ‘Laat het verleden rusten.’ Maar zolang trauma onzichtbaar voortleeft, is het verleden springlevend: in gedrag, relaties en zelfs in het lichaam. Trauma-expert Gabor Maté stelt dat psychisch lijden vaak wortelt in onverwerkte pijn. Mark Wolynn, een andere deskundige, schreef: ‘Waar we vandaan komen, beïnvloedt waar we naartoe gaan.’ Psychiater Bessel van der Kolk toonde aan: the body keeps the score. Ook zonder bewuste herinnering draagt het lichaam de gevolgen.
De menselijke psyche is al eeuwenlang gevormd door afweer en trauma, maar meer dan ooit schiet het systeem tekort. Stijgende zelfdodingen onder jongeren, toenemend psychisch lijden, overbelaste zorg en uitval in het onderwijs wijzen op een collectief onvermogen om trauma te helen.
In Nederland zijn de fysieke basisbehoeften voor veel mensen vervuld: er is voedsel, onderdak, onderwijs en stabiliteit. Die veiligheid opent de ruimte voor een volgende stap: bewustzijnsgroei. Waar vroeger overleven centraal stond, kunnen innerlijke patronen nu worden onderzocht en doorbroken. De groeiende psychische nood is geen teken van zwakte, maar een signaal: de tijd is rijp om dieper te kijken. Niet de omstandigheden, maar de binnenwereld vraagt om aandacht. Wat nodig is, is bewustzijn van hoe de pijn van gisteren vandaag nog doorwerkt.
Met onverwerkte pijn
De eerste erfenis die een kind krijgt, is die van een ouder met onverwerkte pijn. Dat is geen beschuldiging, maar een realiteit die we als samenleving onder ogen moeten zien. De keten kán worden doorbroken. Daarvoor is moed nodig: het durven aankijken van de eigen geschiedenis en het maken van ruimte voor heling. Niet om het verleden eindeloos te herbeleven, maar om het heden vrij te maken. Waar het verleden wordt verwerkt, ontstaat ruimte voor een kind om vrij op te groeien. In die ruimte ligt misschien wel de grootste kans op een gezonde, veerkrachtige samenleving.
Tijdens de Wereld Suïcide Preventie Week verdient het niet alleen aandacht hoeveel mensen uit het leven stappen, maar vooral ook welke dieperliggende oorzaken daaraan bijdragen. Wie de wortels van vroegkinderlijk trauma erkent, ziet dat suïcide vaak minder gaat over het heden, en meer over de stille overdracht van ouders. Door trauma bespreekbaar te maken en ruimte te scheppen voor heling, ontstaat de mogelijkheid levens te redden. Nu en in de toekomst.
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op www.113.nl
Bronnen: CBS & Stichting 113 Zelfmoordpreventie, Zelfdoding in Nederland, cijfers 2024; RNZ (2025), The science of transgenerational trauma, epigenetics and hope for healing; WHO (2020), Nurturing care for early childhood development; Harvard University – Center on the Developing Child (2021), Adverse Childhood Experiences and toxic stress.
Geplaats op 9 september in het Brabants Dagblad en Nederlands Dagblad
