Kan ik het veranderen? En zo niet, kan ik het accepteren?

Er zijn twee vragen die mij al jarenlang helpen bij het nemen van beslissingen. Ze zijn eenvoudig, maar hebben me al heel wat gepieker, frustratie en energie bespaard.

Want hoeveel tijd besteden we eigenlijk aan situaties waar we helemaal geen invloed op hebben? We denken erover na, bespreken het met anderen, ergeren ons eraan en hopen dat het uiteindelijk toch anders zal lopen. Ondertussen verandert er vaak weinig en blijven we zelf met dat vervelende gevoel zitten.

Ik stel mezelf op zulke momenten twee vragen.

Kan ik de situatie veranderen?

Dat is de eerste vraag. Als het antwoord ja is, weet ik dat ik iets te doen heb. Dat kan betekenen dat ik een lastig gesprek moet voeren, mijn grenzen moet aangeven of een besluit moet nemen dat ik al een tijdje voor me uitschuif.

Natuurlijk is dat niet altijd gemakkelijk. Soms weet je heel goed wat er nodig is, maar zie je op tegen de gevolgen. Toch vind ik dat wanneer ik ergens invloed op heb, het ook aan mij is om te bepalen wat ik met die invloed doe.

Als ik tot de conclusie kom dat ik de situatie niet kan veranderen, stel ik mezelf de tweede vraag.

Kan ik accepteren wat er is?

Accepteren vind ik iets heel anders dan het ergens mee eens zijn. Ik kan een besluit ontzettend onverstandig vinden en tegelijkertijd erkennen dat het genomen is en dat ik daar niets meer aan kan veranderen.

Neem bijvoorbeeld een organisatie waar een grote verandering wordt doorgevoerd. Er wordt een nieuwe koers gekozen waar jij je helemaal niet in kunt vinden. Je hebt meegedacht, je zorgen uitgesproken en geprobeerd invloed uit te oefenen. Uiteindelijk wordt er toch een andere beslissing genomen.

Wat doe je dan?

Je kunt je er iedere dag opnieuw over opwinden, er met collega's over blijven praten en hopen dat de directie alsnog tot andere inzichten komt. Dat zie ik in organisaties regelmatig gebeuren. Mensen blijven zich verzetten tegen een besluit dat allang genomen is en merken ondertussen dat hun plezier in het werk steeds verder afneemt.

Op zo'n moment helpt het mij om mezelf af te vragen of ik met die nieuwe werkelijkheid verder kan. Want wanneer ik de situatie kan accepteren, hoef ik er ook niet voortdurend meer tegen te vechten. Dat geeft rust en maakt dat ik mijn aandacht weer kan richten op de dingen waar ik wel invloed op heb.

En wat als ik het niet kan accepteren?

Dan wordt het interessant, want als ik de situatie niet kan veranderen en er ook niet mee kan leven, zal ik zelf een andere keuze moeten maken.

Dat kan betekenen dat ik een andere baan ga zoeken, een samenwerking beëindig of afscheid neem van iets waar ik jarenlang met plezier onderdeel van ben geweest. Dat zijn geen gemakkelijke beslissingen, zeker niet wanneer je ergens veel tijd, liefde en energie in hebt gestoken.

In mijn werk kom ik regelmatig mensen tegen die precies op dit punt vastlopen. Ze weten dat de situatie niet meer gaat veranderen en voelen ook dat ze er eigenlijk niet meer op hun plek zitten. Toch blijven ze, soms jarenlang.

Ze hopen dat het beter wordt, voelen zich verantwoordelijk voor hun collega's of vinden dat ze niet zomaar kunnen vertrekken. Ondertussen neemt hun frustratie toe en kost het steeds meer moeite om met plezier naar het werk te gaan.

Ik herken dat ook bij mezelf. Weten wat je te doen hebt, betekent namelijk nog niet dat je die stap ook meteen zet. Soms heb je tijd nodig om afscheid te nemen van verwachtingen of van het beeld dat je had van hoe iets zou moeten zijn.

Waarom is een andere keuze maken soms zo moeilijk?

Vanuit mijn werk als systemisch coach vind ik vooral interessant wat er onder zo'n beslissing ligt. Want waarom blijven we soms zo lang in een situatie die niet meer bij ons past?

Misschien heb je van huis uit meegekregen dat je niet zomaar opgeeft. Dat je loyaal moet zijn, je verantwoordelijkheid moet nemen of anderen niet mag teleurstellen. Wat ooit een waardevolle overtuiging was, kan je later behoorlijk in de weg zitten.

Ook kan een verandering binnen een organisatie iets raken wat veel verder gaat dan het besluit zelf. Misschien voel je je niet meer gezien, heb je het idee dat jouw bijdrage er niet meer toe doet of ben je bang om de verbinding met collega's te verliezen.

Dan gaat het niet alleen meer over de verandering, maar ook over jouw eigen geschiedenis, overtuigingen en patronen.

Juist daarom vind ik het belangrijk om verder te kijken dan de vraag of een besluit goed of slecht is. Wat maakt dat deze situatie je zo raakt? Waar voel je je verantwoordelijk voor? En wat maakt dat je blijft, terwijl je eigenlijk al weet dat je iets anders wilt?

Door daar eerlijk naar te kijken, wordt vaak duidelijker welke keuze werkelijk bij je past.

Welke keuze heb jij te maken?

Ik gebruik die twee vragen nog steeds, zowel privé als in mijn werk. Ze helpen me om onderscheid te maken tussen wat buiten mijn invloed ligt en waar ik zelf verantwoordelijkheid voor kan nemen.

Kan ik het veranderen? Dan onderzoek ik wat ik kan doen.

Kan ik het niet veranderen? Dan vraag ik mezelf of ik de situatie kan accepteren.

En wanneer ik merk dat ik dat niet kan, weet ik dat er een keuze voor me ligt die ik zelf zal moeten maken.

Dat betekent overigens niet dat ik daar altijd direct uit ben. Sommige beslissingen hebben tijd nodig en soms moet je eerst begrijpen waarom iets je zo bezighoudt voordat je verder kunt.

Maar wat mij betreft begint het bij eerlijk zijn tegenover jezelf. Want blijven hopen dat de buitenwereld verandert, terwijl je eigenlijk weet dat dit niet gaat gebeuren, kan je behoorlijk lang op dezelfde plek houden.

Dus ik ben benieuwd: is er iets in jouw leven waarvan je weet dat je het niet kunt veranderen, maar wat je ook nog niet hebt kunnen accepteren?

En als dat zo is, wat heb jij dan te doen?