“Ieder is meester in zijn eigen levensverhaal, dus nooit een leek. Toch was er zondag 16 november de Preek van de Leek, leerzaam en warm door Mathilda van den Hof. Een verhaal over ups & downs, over stilte, littekens, levenslust en de sleutel die soms gewoon voor het oprapen ligt.” (reactie op sociale media door een van de aanwezigen)
Afgelopen zondag mocht ik iets doen wat ik nog niet eerder had gedaan: spreken vanaf de preekstoel tijdens De Preek van de Leek in de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Midden-Drenthe.
In juni 2021 luisterde ik op Pinksterzondag naar het verhaal van Helene. Ze vertelde dat er vijftig dagen zitten tussen Pasen en Pinksteren – een overgangsperiode. Een nieuw begin, een nieuwe fase, waarin je alles wat was kunt meenemen. Ze sprak over de wind, en vroeg: Met wie waai jij mee? Ze sprak over vuur, en vroeg: Waar zit jouw vuur?
Die dienst raakte me diep. En ik dacht: ik word vijftig in november. Mijn eigen overgang is ingezet. Een nieuw begin. Hoe bijzonder zou het zijn als ik de Preek van de Leek zou mogen verzorgen? Maar het leven liep anders. Mijn vader werd ernstig ziek en overleed datzelfde jaar. Er kwam stilte. Stilte die je dwingt om te voelen en stil te staan.
Van mijn vriendin Tineke kreeg ik in die periode het boek Levenslust van Mark Verhees met als ondertitel: “Waar wil je mee verbonden zijn?”. Dat werd het thema van mijn preek van de leek.
In het kort gaat het boek over een jaar waarin Mark Verhees zowel zijn vader als zijn moeder verliest. In plaats van kopje onder te gaan in zijn verdriet, gaat hij het leven onderzoeken. Hij ontdekt hoe je pijn en gemis kunt dragen en je toch kunt richten op je grootste dromen en mooiste leven. Zijn boek laat zien hoe je ja kunt zeggen tegen het leven, óók als het tegenzit.
Levenslust is voor mij de innerlijke kracht of zin om te leven. Het is geen oppervlakkig ‘altijd vrolijk zijn’, maar een diep gevoeld ja voor het leven, met alles wat daarbij hoort. Het licht én het donker!
Ik vertelde tijdens de preek over mijn jeugd, over de mengvorm van christendom en joodse wortels. Over psalmversjes zingen voor een rode tien. Over Chanoeka vieren in een christelijk gezin. Over de geschiedenis van mijn joodse familie en de littekens die doorwerken tot op de dag van vandaag. We hebben allemaal een eigen geschiedenis. We dragen allemaal verhalen in ons. Niet iedereen schrijft ze op, ik deed dat wel. Omdat ik wilde voorleven hoe je kunt herstellen van je littekens. Mijn littekens hebben me belast én gevormd. Daarom luisterden we samen naar het prachtige lied “Littekens” van Matthijn Buwalda en Stephanie Struik.
Mark Verhees, de schrijver van het boek Levenslust, is ook de man achter voorpositiviteit.nl. Via zijn website of sociale media kun je je abonneren op de ‘spreuk van de dag’. En niet zo lang geleden kreeg ik daar deze:
“Schaam je niet voor je littekens. Het betekent simpelweg dat je sterker bent dan wat je is overkomen.”
Maar hoe doe je dat dan? Sterker zijn dan wat je is overkomen? Mark heeft het over vier stappen en ik beschrijf ze hieronder en hier en daar heb ik ze zelf wat aangepast.
1. Voeg positieve gedachten toe aan je verhaal
Stimuleer je mentale lenigheid. Want als je het positieve op andere plekken kunt vinden, wordt het negatieve driehonderd keer gemakkelijker te verdragen. Niet om het weg te duwen, maar om ook de ándere kant van het verhaal te laten zien. Die is er namelijk altijd al moet je er soms wel even naar zoeken.
2. Ontdek wat het negatieve je heeft gebracht en wat het nog kán opleveren.
Waar zit je winst? Waar zit je kracht? Waarom heb je er misschien zelfs geluk mee gehad?
Je wordt gevormd door hoe je kijkt. Het leren naast je neerleggen van dingen, dat is een van de belangrijkste wegen naar innerlijke rust. Bevrijd jezelf uit je mentale gevangenis. Edith Eger, zelf overlevende van de Holocaust, schrijft in haar boek De Keuze dat je zélf de sleutel van die gevangenis in handen hebt. Het is aan jou hoe je ermee omgaat. Mijn scheiding was mij grootste klap, plat op mijn snufferd ben ik gevallen en nu kan ik zien dat het mijn grootste cadeau is geweest. Ik heb geleerd gelukkig met mijzelf op de bank te zijn, was het makkelijk, nee echt niet, het heeft best veel tijd gekost dit te kunnen ervaren en hardop uit te spreken. Ik had hier nu niet gestaan als ik het niet had meegemaakt, net zoals het overlijden van mijn vader. Had ik dan mijn boek geschreven, we weten het niet, maar ik denk ik niet. Waar deuren sluiten, gaan andere deuren open, alleen wil je het zien? Soms zit je hoofd gewoon in de weg… en daarom luisterden we naar het prachtige liedjes van Stef Bos “Mijn hoofd zat in de weg”.
3. Gebruik je voorstellingsvermogen met metaforen en taal op een positieve manier.
Wanneer je zelf positief geladen bent en regelmatig positieve emoties ervaart, wordt het veel gemakkelijker om te verwerken wat je is overkomen. Als je praat of schrijft over wat je wilt helen, voeg je automatisch positieve emoties toe aan oude herinneringen. Toen ik terugdacht aan het moment waarop ik mijn baan opzegde, kon ik er op twee manieren over vertellen. Het ene verhaal was zwaar: ik was opgebrand, teleurgesteld en voelde me mislukt. Het andere verhaal begon met dezelfde feiten, maar met andere woorden: ik had de moed om stil te staan, eerlijk te kijken naar wat niet meer klopte en te kiezen voor mijn eigen pad. De gebeurtenis veranderde niet, de taal wel. En met die taal veranderde ook mijn gevoel. Taal is als een sleutel: ze opent de deur naar een nieuwe betekenis.
4. Zoek een positieve emotie en voeg die bewust toe
Niet om het verdriet te verdringen, maar om het te verlichten. Op de ochtend van de euthanasie van mijn vader vroeg ik aan mijn moeder: “Mam, hoe komen we deze dag door?”
Ze antwoordde wijs: “Deze dag gaat ook gewoon voorbij, net zo snel of langzaam als alle andere dagen.” Die woorden gaan nog vaak met mij mee. Het verdriet van die dag, het afscheid, maar ook de kracht die ik voelde om door te gaan. Bij een lastig moment in mijn week denk ik eraan terug en weet ik: het wordt morgen gewoon weer een nieuwe dag, en ook dit nare moment gaat voorbij.
Ik wil niet zeggen dat we alleen maar positief moeten zijn in het leven. Positieve mensen hebben ook negatieve gedachten, dat is volkomen normaal. Het verschil is dat ze deze gedachten niet onnodig laten groeien en zo de impact ervan beperken. Daardoor slagen ze er beter in om ermee om te gaan en het uiteindelijk te overwinnen. Daarnaast: hoe heb je het geleerd van je ouders? Wat deden zij? We nemen allemaal patronen mee uit het verleden. Soms lijkt het alsof het een groef in een lp is, waarin de naald telkens weer terugvalt. Maar hoe mooi het leven kan zijn, hangt vaak af van hoe je kijkt. Welke keuzes maak jij om verbinding te maken met het positieve? Het is maar hoe je kijkt en daarna luisterden we naar het lied “Mooi”:
Hoe val je in slaap? Hoe begint je dag? Open je je ogen met een traan of met een lach? En kijk om je heen en zie je dan de zon? Of zoek je achter alles naar de schaduw op de grond?
Bij de Preek van de Leek hoort ook een collectie. Maar welk doel dan? Er zijn er zoveel, dichtbij en verder weg. Het KWF en Warchild kwam in mij op, maar dat zijn bekende goede doelen en er was vanaf het begin al een stemmetje die zei: “zoek iets voor mensen die het niet makkelijk hebben of hebben gehad”. En toen kwam ik uit bij Fier.
Fier biedt behandeling, bescherming en werkt aan een betere toekomst voor mensen die te maken hebben of hebben gehad met geweld door iemand die dicht bij ze staat en daar last van ervaren. Dit houdt in dat ze helpen nare ervaringen een plek te geven en stappen te zetten naar een mooier leven. Er werd gul gegeven en we maken €175,00 over naar Fier.
We dragen allemaal verhalen, littekens, hoop, verlangen en misschien mogen we leren om van daaruit opnieuw verbinding te maken met het leven. De manier waarop je kijkt bepaalt hoe het leven voelt. En dat is misschien wel de kern van levenslust. Dat het licht én het donker bij het leven horen en hoe ga je daar mee om?
En dan de vraag: als je mag kiezen, waarmee wil je verbonden zijn? Met liefde, plezier, humor, vreugde, blijheid, speelsheid… Welke neem jij met je mee? Waarmee wil jij je verbinden? Dat was de vraag die ik die zondag de kerk in legde. En het is de vraag die ik jou nu stel:
Waarmee verbind jij je vandaag, welke woorden kies je of welke sleutel durf je op te rapen?
